عبارت ديگر : اگر شارع مقدس مكلفين را ملزم به پيروى و متابعت از « ظنّ » كند ، محذور و محالى پيش مىآيد يا نه ؟ تمام اصوليين معتقدند كه تعبّد به ظنّ ممكن است ؛ يعنى اگر شارع ما را ملزم به پيروى و متابعت از ظنّ كند ، هيچ محذور و محالى مانند اجتماع مصلحت و مفسده ، يا اجتماع كراهت و اراده ، يا اجتماع ضدين و مثلين ، يا القاى در مفسده و تقويت مصلحت پيش نمىآيد . تنها به « ابن قبه » « 1 » نسبت مىدهند كه وى قائل به امتناع تعبد به ظنّ بوده است . ولى اصوليين ادله‌ى نقل شده از او را مورد نقد و بررسى قرار داده و آنها را رد كرده‌اند . دوّم : آيا اصل اوّلى در ظنون ، اعتبار و حجيّت است يا نه ؟ به عنوان « اصل عدم عمل به ظنّ » رجوع شود . سوم : آيا بعد از فرض امكان تعبد به ظنّ ، در عالم خارج نيز تعبد به ظنّ واقع شده است و ظنونى هستند كه شارع آنها را معتبر دانسته و امر به متابعت از آنها نموده باشد يا نه ؟ در جواب بايد گفت : هرچند اصوليين در تعداد ظنون معتبر و توسعه و ضيق آنها اختلاف دارند ، ولى فى الجملة قائل به وجود ظنون معتبر شرعى مانند خبر واحد ، ظواهر الفاظ ، و اماره و . . . هستند كه ما بحث مربوط به هركدام را در همان عنوان متعرض شده‌ايم . در بحث ظنّ ، به اصطلاحاتى مانند ظنّ اطمينانى ، ظنّ خاص ، ظنّ شخصى ، ظنّ طريقى ، ظنّ غالب ، ظنّ قوى ، ظنّ متأخّم به علم ، ظنّ مطلق ، ظنّ

--> ( 1 ) محمد بن عبد الرحمن بن قبة الرازى . ايشان ابتدا معتزلى بوده ولى به مذهب حقّه شيعه گرويده است . رجال النجاشى ، ص 375 .